پایان نامه کاربرد آموزشی فناوری اطلاعات و آموزش از راه دور(آموزش الکترونیکی)

کاربرد, آموزش,ی, فناوری, اطلاعات,

کاربرد اطلاعات و ارتباطات در آموزش درحال افزایش است. بهره گیری از تکنولوژیxadهای جدید اطلاعاتی و ارتباطی همانند اینترنت و ابزارهای چند رسانهxad ای بعنوان ابزارهایی برای بهبود آموزش و یادگیری و فراهم نمودن زمینه xadهای همکاری و تعامل از راه دور، نظامxadهای آموزشی را قادر ساخته تا بتوانند آموزش خود را گسترش دهند.

آموزش از راه دور(آموزش الکترونیکی,) که از به کارگیری تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در آموزش بدست آمده نوعی جدید از آموزش است که در آن به حضور فراگیران در کلاسxadها نیازی نیست. کامپیوتر و تکنولوژیxadهای اطلاعات در آموزش چهار مرحلهxad زیر را طی کرده است:

۱- اواخر سال۱۹۷۰ و اوایل۱۹۸۰ میلادی یا برنامه, نویسی.

۲- اواخر سال۱۹۸۰ و اوایل۱۹۹۰ یا آموزش براساس کامپیوتر.

۳- اواخر سال۱۹۹۰ و اوایل۲۰۰۰ یا آموزش براساس اینترنت.

۴- اواخر سال۲۰۰۰ به بعد یا نرم افزارهای گروهی و ارتباط آزاد و باز (لینونن،۲۰۰۵).

در صورت کاربرد درست از تکنولوژیxadهای اطلاعات و ارتباطات، فرایند آموزش بهبود میxadیابد. به برخی از قابلیت xadهای تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در آموزش از جمله به موارد زیر میxadتوان اشاره کرد:

۲-۱-۴-۱-آموزش از راه دور

آموزش از راه دور سابقهxadای طولانی دارد. بطور تقریب در اواسط۱۸۰۰میلادی نخستین مدارس مکاتبه xadای در اروپا بوجود آمد که از طریق پست به آموزش میxadپرداختند. آموزش از راه دور به برنامه xadهای آموزشی گفته میxad شود که در آن فاصله زمانی و مکانی میان فراگیر و آموزشگر وجود دارد و فراگیر در کنترل فرایند یادگیری آزاد است. در این نوع آموزش، ارتباطی بین دانشجو و معلم از طریق تکنولوژی برقرار میxad شود. آموزش از راه دور دارای روشی است که طبق اصل خودآموزی بوده و در آن تهیه مواد آموزشی خودآموز نیز دارای اهمیت بسزائی است. از بهترین ویژگیxadهای آموزش از راه دور میxadتوان از جمله موارد زیر را نام برد:

۲-۱-۴-۱-۱-تاریخ مختصر آموزش از راه دور

نخستین شکل آموزش از راه دور آموزش مکاتبه xadای بوده است. آموزش مکاتبه xadای برای چندین نسل، جریان اصلی بخشی از آموزش بزرگسالان بوده است. تحصیلات مکاتبه xadای با بهره گرفتن از سیستم پستی فراگیر گردید. آموزش مکاتبه xadای که ره آورد نیمهxadی دوم قرن نوزدهم بود بدلیل کمبود ارتباط بین فراگیر و یاددهنده که در آموزش ضروری است نتوانست گسترش یابد و به صورت آموزش ضمنی و فرعی باقی ماند. با پیدایش تکنولوژی ارتباطی جدید، امکانات تازهxadای برای آموزش فراهم آمد و درنتیجه، از آغاز نیمهxadی دوم قرن بیستم، با تحول آموزش مکاتبه xadای شکل دیگر آموزش بانام آموزش از راه دور پا به عرصه وجود گذاشت. یکی از عوامل پیدایش این آموزش را میxadتوان پیشرفت تکنولوژی دانست. درحقیقت آموزش از راه دور به موازات تکامل فناوری جدید، از دل آموزش مکاتبه xadای پدید آمد (ملک افضلی،۱۳۸۲: ۱۱۲).

آموزش از راه دور با تغییر شکل از متون نوشتاری به تلویزیون آموزشی، شاهد تحول بزرگ بوده است و جای آموزش مکاتبه xadای که تا آن زمان به صورت مطلوب پذیرفته شده بود را گرفت  و به این ترتیب، تلویزیون و رادیو آموزشی به شهرت رسید (بانی مجهور،۱۳۸۳: ۸۷). با رشد سریع تکنولوژی، تجهیزات وسیعی در آموزش از راه دور ایجاد شد، بطوریکه اوایل۱۹۷۰ میلادی با اختراع اینترنت، استفاده از کامپیوتر به منظور ارائه آموزش از راه دور مطرح و مورد توجه قرار گرفت. این استفاده محدود به پست الکترونیکی و گروه xadهای مباحثه xadای بود تا اینکه در اوائل دههxad۱۹۹۰ میلادی با اختراع وب جهان گستر(www) و ظهور نسل جدیدی از تجهیزات سخت افزاری و نرم افزاری آموزشی از راه دور به شیوهxad جدید و با تکیه بر آموزشxadهای مبتنی بر وب فراگیر شد که این امر با نگاه آماری به افزایش دانشگاه های متوالی آموزش از راه دور قابل مشاهده است (حسینی مقدم و دیگران،۱۳۸۱: ۵۴).

۲-۱-۴-۱-۲-اصول آموزش از راه دور

برخلاف نظامxadهای معمول دانشگاهی که”  استاد محور” است. آموزش از راه دور” فراگیر محور” یا ” دانشجو محور” است. در این نظام، دانشجویان در مرکز فعالیتxadهای آموزشی قرار دارند و توجه بیشتری به شایستگیxadها و قابلیت xadهای آنان میxad شود. این موضوع نشان میxadدهد که از میان اصول آموزش از راه دور، چندین اصل زیر اهمیت بیشتری برخوردار است که مستقیم و غیرمستقیم در تحقق هدفxadهای آموزش از راه دور تاثیر دارند؛

۱- اصل یادگیری کامل یا یادگیری درحد تسلط:

مطابق این اصل، شرایط یاددهی- یادگیری بعنوان کانون فرایند آموزش طوری تنظیم و فراهم   میxadشوند که همه دانشجویان بتوانند همه قابلیت xadهای تعیین شده را بطور کامل کسب کنند. توجه به این اصل یکی از ضرورتxadهای اساسی نظام آموزش از راه دور محسوب میxad شود.

۲- اصل فعالیت یادگیرنده:

مطابق این اصل، یادگیرنده برای کسب دانش و آگاهی لازم تا سطوح کار بستن و خلاقیت باید از توانائیxadها و قابلیت xadهای فردی خود حداکثر استفاده را بکند و در این راه به کمترین کمک معلم متکی باشد ( ابراهیم زاده،۱۳۷۳: ۹۹).

۳- اصل یادگیری توزیعی:

در این اصل، محیط آموزشی توزیعی، رویکردی” فراگیر محور” دارد و در این محیط با بهره گرفتن از تکنولوژیxadهای مختلف، فرصتی برای انجام فعالیتxadهای با ایجاد تعامل میان مکان و زمان فراهم می xadآید.

۴- اصل حفظ فاصله بین فراگیر و آموزشگر:

این اصل ضمن تاکید بر حفظ و تقویت تعامل بین عناصر آموزش در نظام آموزش از راه دور، هرگونه ارتباط آموزشی را در فرایند یاددهی- یادگیری از طریق رسانه به صورت غیرمجاورتی و در حداقل ارتباطxadهای حضوری تعریف کرده است (فراهانی،۱۳۸۰: ۱۳۳).

ممکن است بنظر آید که رعایت چنین اصولی منحصر به آموزش از راه دور نیست ولی با توجه به تفاوتxadهای نظام آموزش از راه دور با نظامxadهای سنتی، روشن میxad شود که باوجود یکسان بدون محتواها، اهداف و انتظارات، بدلیل ماهیت این نظام و کارائی روشxadهای آن، توانائی آن برای حرکت بر مبنای اصول فوق بیشتر از نظامxadهای سنتی است. بویژه اینکه زمان، مکان و سرعت یادگیری در این نظام مناسب با توانائیxadها و امکانات خود یادگیرنده تعیین میxad شود.(همان : ۱۳۴).

۲-۱-۴-۱-۳-مزایای آموزش از راه دور

آموزش از راه دور می xadتواند پاسخگوی بسیاری از نارسائیxadهای نظام آموزش سنتی باشد و می xadتواند در تعدیل نابرابریxadهای اجتماعی نیز ثمربخش گردد. آموزش از راه دور امکان دریافت آموزش عالی را برای همه مردم کشورهای جهان فراهم میxadنماید (بلاند و دیگران،۱۹۹۲به نقل از فراهانی، ۱۳۸۰: ۱۳۳). میxadتوان تمایل کشورهای درحال توسعه به ارائه آموزش از راه دور را در موارد زیر ذکر نمود:

الف) آموزش از راه دور مقرون به صرفه است.

ب) رسانه xadهای مهم در مورد استفاده نظام آموزش از راه دور قدرت پوششی بسیار زیادی دارند. کتابxadهای درسی خودآموز و رادیو و تلویزیون از بااهمیت ترین رسانه xadهای این نظام هستند و کاربرد گسترده xadای دارند.

ج)در صورت اشتغال دانشجویان، برنامه xadهای آموزشی موسسات از راه دور به صورتی تنظیم شده است که اوقات فراغت دانشجویان را پرمیxad کند. از این جهت در نظام آموزشی از راه دور، دانشجویان هم در زمان تحصیل برای جامعه مفیدند و هم پس از تحصیلات.

د) نظام آموزش از راه دور، انعطاف زیادی دارد. مقررات آموزشی موسسات آموزش از راه دور به دانشجویان اجازه میxadدهد که در زمان دلخواه خود به تحصیل بپردازند.

ر) موسسات آموزش از راه دور به اعضای هیات علمی تمام وقت نیاز کمتری دارند. کمبود کادر آموزشی یکی از معضلات است. اما این نظام آموزش از راه دور این کمبود را با رسانه xadهای دیگر از قبیل کتاب خودآموز، تلویزیون و کامپیوتر جبران کرده است.(ضرغام،۱۳۷۱: ۱۴۷).

۲-۱-۴-۱-۴-رسانه xadهای نوین و نقش آنان در آموزش از راه دور

تکنولوژی اطلاعات و رسانه xadهای جدید آموزشی در از بین بردن محدودیت ارتباط بین معلم و فراگیر راهگشا هستند. رسانه xadهای نوینی مانند ماهوارهxadهای ارتباطی، شبکه xadهای کامپیوتری، دیسکxadهای تعاملی، ویدئو کنفرانس و یا سیستمVOD کمک میxad کند که بر موانع چیره شد.

سیستمVOD به دانش آموزان امکان میxadدهد که خودشان بتوانند یاد بگیرند. این سیستم به استفاده کنندگان امکان میxadدهد که در هر زمان که مایل باشند از آن استفاده کنند. مزیت عمده این سیستم علاوه بر تعاملی بودن آن، درقبال ذخیره شدن آن نیز هست. درحالیکه در سیستم تلویزیونی چنین امری امکان پذیر نیست و در هر زمان فقط از یک کانالی میxadتوان استفاده نمود و از دیدن سایر برنامهxad ها محروم ماند. درحال حاضر، تکنولوژی بلحاظ کمی و کیفی رشد میxadیابد. در همین رابطه میxadتوان گفت که رسانه xadهایی مانند مواد مکتوب، رادیو، تلویزیون، نوارهای صوتی، اورهد، انواع پروژکتورها و موادی از اینگونه، قدیمی شده xadاند. رسانه xadهای نوینی بوجود آمدهxadاند که بویژه برای آموزش از راه دور نویدبخش میxadباشند که از جمله میxadتوان به موارد زیر اشاره نمود:

۱- بزرگراه اطلاعاتی: از طریق این بزرگراه، داده به سرعت در شبکه قرار میxadگیرد.

۲- کنفرانسxadهای صوتی: از طریق این کلاسxadها افراد میxadتوانند با هم تماس بگیرند و صحبت کنند.

۳- ویدئو کنفرانسxadها

۴- کنفرانس شنیداری یک سویه و دوسویه: در این روشها تعامل از طریق فاکس و یا تلفن امکان پذیر است.

۵- کنفرانسxadهای کامپیوتری

۶- گرافیکxadهای صوتی.

۷- پست الکترونیکی.

۸- سیستمxadهای کامپیوتری چند رسانهxad ای از طریق شبکه.

۹- تلویزیون کابلی.

۱۰- تلکس و ویدئو تللکس و غیره

رسانه در نظام آموزشی از راه دور بطور معمول از سه عامل منشاء میxadگیرد که عبارتند از:

۱- ویژگیxadهای فراگیران.

۲- تحلیل و تعریف محتوی.

۳- ویژگیxadهای خاص رسانه (محسنی زنوزی، ۱۳۸۸: ۱۷۷).  

الف) کامپیوتر و آموزش

شبکه xadهای کامپیوتری باعث تغییر شکل جوامع گردیده است. روش زندگی، چگونگی انجام کار، تفریحات و بالاخره ماهیت روابط انسانی بطور معناداری تغییر گردیده است. آموزش نیز از این تغییر دور نبوده است. اکنون زمان و مکان وقوع یادگیری، ماهیت تجارب یادگیری و آنچه که معلمان و دانش آموزان انجام میxad دهند بطور معناداری دچار تغییر شده است. درس خواندن تغییر نموده و همه افراد در سراسر عمرشان فراگیر شده xadاند و بطور مداوم در فعالیتxadهای یادگیری مختلفی چه رسمی و چه غیررسمی شرکت میxadنماید. این تغییرات بیشتر مدیون ساخت و گسترش کاربرد کامپیوتر میxadباشد.

به کارگیری کامپیوتر در آموزش در بیشتر موارد به آموزش به کمک کامپیوتر[۱] یا آموزش کامپیوتر محور[۲] گفته میxad شود (گیبونس و فیرودر،۱۹۹۸به نقل از محسنی زنوزی، ۱۳۸۸: ۱۵۷). ایده اصلی این بوده که کامپیوتر می xadتواند آموزش فردی را ارائه دهد. درواقع آنچه در این فرایند، معلمان و فراگیران را تحت تاثیر قرار داده است توانایی برقراری تعامل الکترونیکی و جستجو در ذخائر اطلاعاتی است (احدیان،۱۳۸۴: ۲۸).

پایهxad اساسی استفاده از کامپیوتر در آموزش، شناسایی و تعیین اهداف رفتاری آموزشی و سپس تعیین این مسئله است که کدام استراتژی بطور اثربخشxadتری به فراگیران در دستیابی به این اهداف کمک خواهد نمود، میxadباشد. اگر کامپیوتر فراهم کنندهxad بهترین و موثرترین راهبرد و ساختاردهی زمان یادگیری تحصیلی میxadباشد، بنابراین از کامپیوتر باید استفاده شود. استفاده دقیق و هوشمندانه از کامپیوتر در کلاس درس به اهداف رفتاری معلم و شیوهxad آموزش و تدریس بستگی خواهد داشت. با توجه به نوع برنامه آموزشی، میxadتوان نرم افزارهای موجود برای کاربرد آموزشی را به آموزش انفرادی یا للگی، تعلیم و مشق دادن، شبیه سازی و کاربرد ابزاری، دسته بندی نمود(همان: ۲۹).

۱- آموزش انفرادی یا للگی

عملکرد این نوع، مانند عملکرد معلم یا کتاب مرجع در شرح دادن اطلاعات یا مفاهیم برای فراگیران میxadباشد. در بهترین برنامه xadهای آموزشی کامپیوتری، آموزش انفرادی یا للگی، از راهبردهایی بنام آموزش برنامهxadای شاخهxadای استفاده شده است.

در این روش کامپیوتر، اطلاعات را به صورت بخش بخش روی صفحه، نمایش میxadدهد. بعد از نمایش چندبخش اطلاعات، از فراگیران سوالاتی پرسیده میxad شود و شروع گام بعدی کامپیوتر به صحت پاسخ فراگیران بستگی دارد. در این نوع برنامه آموزشی، کامپیوتر فراگیر را ملزم میxad کند که به سوال پاسخ دهد و سپس آموزش بعدی را برطبق پاسخ فراگیر، تنظیم میxad کند.

۲- مشق دادن

بعضی از معلمان براین عقیده دارند که تکنیک مشق دادن بیxadاستفاده است. اما اگر آنرا تحت عنوان تمرین و بازخورد دادن برای اهداف رفتاری از قبل تدوین شده به حساب می آوریم.معلوم می گردد که نقش مهمی در آموزش مهمی در آموزش ایفاء می کند. یک تکلیف مشتق کردن خوب،صرف نظر از اینکه توسط شخص،کامپیوتر یا سایر ابزارها ارائه شود باید دارای معیارهای زیر باشد:

– به روشنی روی یک هدف رفتاری آموزشی مناسب متمرکز باشد.

– سوال یا مشکل را طوری مطرح نماید که شاگرد بداند چه کار کند.

– عاری از دادن سرنخ و یا کلیدهای نامربوط و نامناسب باشد.

– وسیله ابزار، یا اطلاعات پیشنیاز برای پاسخ دادن را بطور صحیح و مناسب ارائه نماید.

– به پاسخ فراگیر فوری بازخورد دهد.

– در صورت ضرورت، اطلاعات اضافی ارائه نماید.

– از سوالات آسان به سخت پیش بروید. همانطوریکه پاسخ فراگیر نشان میxadدهد.

– تا زمانیکه فراگیر تسلط به هدف رفتاری موردنظر را نشان دهد، تمرین را ادامه دهد (محسنی زنوزی، ۱۳۸۸: ۱۵۹).

۳- شبیه سازی

بعضی از فعالیتxadهای آموزشی خاص هستند که با اینکه مفید نیز میxadباشند ولی نمیxad توان آنان رابطور مستقیم در کلاس درس به نمایش گذارد. زیرا که دارای مشکلاتی از قبیل خطرناکی، زمانبر بودن، گرانی و یا غیرممکن بودن میxadباشند. در اینگونه موارد، کامپیوتر می xadتواند این فعالیتxadهای آموزشی را به طرقی ایمن، ارزان و در محیطی عملی، شبیه سازی کند. شبیه سازی باید بر پایه یک مدل صحیح از پدیدهxad تحت مطالعه باشد و فراگیران با آن تعامل داشته باشند. بعد از تعامل فراگیر، بایستی بازخوردی صحیح، فوری و اطلاعات دهنده ارائه شود. برای جلب توجه فراگیران نیز به نکات مهم و کلیدی از نمودارها و علائم برای جلب آنان استفاده شود (همان).

۴- کاربرد ابزاری

اگر معلم خود با کامپیوتر بعنوان یک ابزار، آشنایی داشته باشد آنرا به برنامه ریزی درسی خود نیز منتقل میxadسازد. برای مثال میxadتوانند از کامپیوتر بجای ماشین تحریر استفاده کند. اغلب میxadتوان از کامپیوتر، جهت حل مسائلی که پیش از آن، بدون آن حل میxadشد استفاده کرد (موهانتی،۱۹۹۲: ۲۰ به نقل از محسنی زنوزی، ۱۳۸۸: ۱۵۹).

بخش جالبی از پیشینه کامپیوتر در آموزش، مربوط به کار سیمور پاپرت است که مربوط به انسیتوی تکنولوژی ماساچوست[۳] میxad شود. از فعالیت او در قلمرو آموزش میxadتوان به توسعه و ترویج زبان برنامه نویسی لوگو[۴] اشاره کرد. مفهوم اساسی لوگو این بود که روش را پیش پای بچهxadها قرار دهد تا با نوشتن برنامه xadهای کامپیوتری و محول کردن کنترل آنها به خود کامپیوتر به کشف اندیشهxadها و نظرات بپردازند. این کار بیشتر به بازیxadهای کامپیوتری و نقش فعالیت کامپیوتری در محیط خانواده متکی بود. کارهای پاپرت، در ایجاد تغییرات در آموزش، نقش اساسی داشته اند زیرا او بطور مستمر بر نقش فناوری بعنوان ابزارهایی برای رشد ذهنی کودکان تاکید کرده است. کارهای او درنهایت، حوزه کامپیوتر در آموزش را به مسیرهای مختلفی هدایت کرد. (کرسلی ،۱۳۸۶: ۱۱۴).

در ادامه مهمترین ویژگیxadهای کامپیوتر در آموزش را می توان اینگونه برشمرد :

اما با اینکه کامپیوترها به حل بسیاری از مشکلات آموزشی کمک میxad کنند، اما آموزشگران را با مشکلاتی مواجهه ساخته است. بدست آوری و به کارگیری و اداره نرم افزارها و سخت افزارها کامپیوتری در آموزش یکی از وظایف حساس و مشکل میxadباشد. معلمان و مدیران باید در این مورد تعلیم دیده و در بعضی موارد نیاز به رفع مقاومت در مقابل کاربرد کامپیوتر در آموزش از طرف آموزشگران است. نرم افزارها بایستی در برنامه درسی گنجانده شوند و فردی باید استفاده فراگیران از نرم افزارهای آموزشی را هماهنگ و نظارت کند.

به کارگیری غلط کامپیوتری می xadتواند منجر به اتکای نامعقول و نسنجیده به ماشین، تفکر غیرقابل انعطاف و ماشینی و پذیرش کورکورانه آن شود. این عواقب منفی را میxadتوان بوسیله درک صحیح از ماهیت مشکلات مواجهه شده و مسائل ارائه شده و اقدام فعالانه در پیشگیری از مشکلات رفع نمود. تعدادی از مشکلات احتمالی استفاده از کامپیوترها در آموزش را از جمله میxadتوان، گرانی کامپیوتر، نیاز به نگهداری از آن، نیاز به آموزش معلمان برای استفاده از کامپیوتر، مشکل انتخاب نرم افزار مناسب، اتکای نسنجیده به ماشین، عدم دسترسی همه فراگیران بطور یکسان به کامپیوتر و غیره ذکر کرد.(همان: ۳۷).

همچنین از دیگر مشکلات استفاده از کامپیوتر در آموزش و پرورش ، نگرانی معلمان در مواجهه با کامپیوتر است. از نگرانیxadهای متعدد معلمان در مواجهه با کامپیوتر میxadتوان از جمله به موارد زیر اشاره نمود:

۱- ترس به علت عدم اطمینان به خود

معلمان ممکن است بسیار از اینکه چیزی را قادر نباشند در حضور فراگیران انجام دهند ترس داشته باشند. در اولین مواجهه با کامپیوتر بعنوان ابزار کمک آموزشی در اکثر معلمان این احساس وجود دارد. معلمان بایستی در مورد چگونگی استفاده از ابزارهایی که در کلاس درس جهت تدریس بکار میxad گیرند، بخوبی تعلیم ببینند.

۲- ترس از تغییر روابط بین معلم و شاگرد

توانایی های کامپیوتر، می xadتواند انگیزه فراگیران را ارتقاء داده و مهارتهای پایه را تقویت کند. توجه افراد را جلب، محیط را شبیه سازی، محاسبه و بازخورد فوری دهد. این همان کارهایی است که توقع میxadرود معلم در کلاس درس انجام دهد. معلمان اغلب مشاهده میxad کنند که فراگیران نسبت به کار با کامپیوتر اشتیاق بیشتری دارند تا با خود او. کامپیوترها توان ذخیره اطلاعات بسیاری دارند و بطور حتم در مورد هر موضوعی ممکن است از معلم بیشتر بدانند. بعضی از معلمان از تغییر روابط معلم- شاگرد نگران بوده و از این امر ناراضی هستند.

۳- نگرانی از مسئولیت خود

اندازه گیری میزان بهره وری را کامپیوترها از طریق تمرکز بر اسناد ثبت شده آسان نموده xadاند. نمرات فراگیران را میxadتوان بررسی و میزان موفقیت معلم را بر پایه این نمرات تعیین کرد. حتی بهترین معلمان در امر کامپیوتر، در مورد چگونگی ارزشیابی مهارتهای حل مسئله فراگیران که با کامپیوتر فرا گرفته xadاند، نگران میxadباشند (احدیان،۱۳۸۴: ۲۸).

از جمله محدودیتxadها و موانع زیر را نیز میxadتوان برای استفاده از کامپیوتر در آموزش نام برد:

 ب) اینترنت

واژه اینترنت ازInternet Working گرفته شده است. اینترنت بزرگترین و معمولیxadترین شبکهxad ای است که از ارتباط و اتصال فراوان هزاران هزار شبکه و رایانه بوجود آمده است. اینترنت از اتصال و ارتباط بین شبکهxad ها و رایانه xadها با یکدیگر از طریق خطوط مخابراتی مانند تلفن، آنتنxadهای ماهوارهxadای، کابلxadهای نوری و غیره حاصل میxad شود. اینترنت بزرگترین شبکهxad ای است که بدون مدیریت مرکزی خدمات گوناگون خود را ارائه میxadدهد و بطور خلاصه، اینترنت مادر همه شبکهxad هاست (ابراهیمی،۱۳۸۰: ۱۳۷).

اواخر دههxad۱۹۵۰ میلادی، اتحاد جماهیر شوروی سابق، با پرتاب فضای پیمای خود به فضا، ثابت کرد که می xadتواند با بهره گرفتن از موشکxadهای قاره پیمای خود براحتی تاسیسات ایالات متحده آمریکا و از جمله شبکه xadهای ارتباطی را مورد حمله قرار دهد. در پاسخ به این مسئله، در سال۱۹۶۸ آژانس پروژهxad های تحقیقاتی پیشرفته[۵] پروژهxadای تحت نام آرپانت را شروع نمود. این پروژه بتدریج توسعه یافت و کاربردهای دیگری پیدا کرد (عبادی،۱۳۸۳: ۱۳۱).

آرپانت بطور رسمی در روز۵ دسامبر۱۹۶۹ میلادی با اتصال چهار کامپیوتر(IBM) در چهار دانشگاه کار خود را آغاز کرد. اتصال کامپیوتری این چهار دانشگاه، پروژه آرپانت را از هدف صرف نظامی خود دور کرده و به آن ابعاد علمی نیز بخشید.

در سالهای اولیه، هدف دست اندکاران آرپانت، ساخت و توسعهxadای واحد و فراگیر برای اتصال کامپیوترها به یکدیگر بود. این شبکه در ابتدا تنها میxadتوانست حداکثر به۶۳ کامپیوتر متصل گردد، اما در اواسط دههxad۱۹۷۷ این نکته مشخص گردید که هیچ شبکهxad منفرد و واحدی قادر به تأمین نیاز کلیهxad افراد نیست. بنابراین تکنولوژی جدیدی در دستور کار قرار گرفت که بتواند انواع گوناگون شبکهxad ها را به یکدیگر متصل کند.(رضائی شریف آبادی،۱۳۷۳: ۸۷) تا سال ۱۹۸۵، تعداد مراکز علمی، صنعتی، دولتی و نظامی آمریکا که از طریق شبکه با هم ارتباط داشتند فقط به۱۷۰ مرکز رسیده بود. کارآیی ایدهxad اتصال کامپیوترها از طریق شبکه، بنیاد علوم ملی آمریکا را نیز واداشت تا در اوایل دههxad۸۰ شبکهxad ای را برای اتصال کامپیوتری خود با توان بالای انتقال اطلاعات، ایجاد کند. بنیاد علوم آمریکا، اینکار را جهت استفاده محققان آمریکایی از اطلاعات موجود در برابر کامپیوترهای خود انجام داد. پیش از این، امکان حضور تمام محققان در سایتxadهای کامپیوتری این مرکز وجود نداشت و علاوه بر آن قرار دادن کامپیوتر در تمام مراکز پژوهشی و دانشگاه ها بطور تقریب غیرممکن بود. کارشناسان تکنولوژی اطلاعات، این اقدام را نقطه عطفی در امر گسترش اینترنت میxadدانند. زیرا از این مقطع، اینترنت وارد مرحله دوم عمر خود یعنی مرحلهxad استفاده آکادمیک شد و دیگر یک پروژهxadی نظامی محض نبود. درسال۱۹۷۰ پست الکترونیک(E-Mail) ابداع شده بود. پس از ایجاد و توسعه سریع شبکه اینترنت، امکان مبادلات اطلاعاتی بین متحققان و مراکز علمی را فراهم کرد و با سرعت بار اصلی ترافیک شبکه را به خود اختصاص داد. توسعه مراکز اتصال به اینترنت عاقبت پای بنگاه های اقتصادی و بازرگانی را به این دنیای مجازی باز کرد و به این ترتیب وارد سومین مرحلهxad حیات خود یعنی مرحلهxad تجاری یا تجارت الکترونیک شد.(عبادی،۱۳۸۳: ۱۳۲).

 

۲-۱-۵-آموزش و یادگیری الکترونیکی

روش های نوین آموزشی مبتنی بر فناوری با عناوین گوناگون مانند روشxadهای جایگزین، رسانه xadهای نوین و

چند رسانهxad ای، رسانهxadی دانش و غیره، بهترین راه حل آموزشی خوانده میxadشوند اما آموزش الکترونیکی[۶]  شاید تعریف جامع و کاملی از تمام عناوین دیگر باشد.

هرچند آموزش الکترونیکی از فناوری شبکه گسترده جهانی بهره میxadگیرد ولی به آن محدود نمیxad شود (جمعی از مهندسین صداوسیما،۱۳۸۴). فناوری xadهای پیشرفتهxadای که امروز در اختیار متخصصان آموزش قرار دارد با دارا بودن قابلیت xadهای چون انتقال متن، صوت، تصویر و غیره، شیوه xadهای تازه از آموزش را عرضه کرده است که آنرا آموزش الکترونیکی میxadنامند (احمدی و ویرجینیاری،۱۳۸۳: ۸۷).

آموزش الکترونیکی به مجموعه وسیعی از نرم افزارهای کاربردی و روش های آموزشی گفته میxad شود که شامل آموزش مبتنی بر رایانه و یا مبتنی بر وب، کلاسxadهای درس مجازی و غیره است.( علی احمدی و قلی زاده،۱۳۸۳: ۱۵۸). آموزش الکترونیکی به کمک کامپیوترها از طریق رسانه xadهای الکترونیکی، اینترنت، وب، شبکه xadهای سازمان یافته، دیسک سخت، بستهxadهای چند رسانهxad ای و نوارهای صوتی و تصویری ارائه میxad شود. محتوای آموزش با بهره گرفتن از انتقال صدا، تصویر و متنی ارائه میxad شود که با بهره گیری از ارتباط دوسویه بین افراد فراگیر و استاد یا بین فراگیران، کیفیت ارائه دوره آموزش به بالاترین سطح خود میxadرسد.

تعاریف زیر را میxadتوان برای آموزش الکترونیکی درنظر گرفت:

الف)آموزش الکترونیکی، آموزش مبتنی بر فناوری است.

ب)آموزش الکترونیکی نقطهxad عطف و همگرائی آموزش و اینترنت است.

پ)آموزش الکترونیکی استفاده و بهره گیری از فناوری شبکه برای طراحی، ارائه، انتخاب، مدیریت و توسعه آموزش است.

ت) آموزش الکترونیکی به مفهوم آموزش راه اندازی شده با اینترنت است که می xadتواند مواردی نظیر ارائه مطالب درس در قابxadهای چندگانه، مدیریت آموزشی و شبکه xadهای مرکب از فراگیران، کارشناسان و تهیه کنندگان مطالب را دربرمیxadگیرد.(همان : ۱۵۹).

۲-۱-۵-۱-مزایای آموزش الکترونیکی

هدف آموزش الکترونیکی، به کارگیری برنامهxadای به روز، ارتقاء دانش و مهارتxad های نیروی انسانی است. از مزایای دیگر آن میxadتوان به موارد زیر اشاره نمود:

الف) آموزش همیشگی برای همه کس و در همه جا

ب) صرفه جوئی در هزینهxad ها

در آموزش الکترونیکی از هزینهxad های رفت وآمد و هزینهxad های مربوط به اساتید و مشاوران کاسته و از اتلاف وقت جلوگیری میxad شود. در این آموزش، دورهxad های آموزشی میxadتوانند به جلسات کوتاه تری تقسیم شده و در عوض در روزها و هفتهxadهای بیشتری ارائه گردند.

 

پ) همکاری و تعامل

ت) یادگیری بدون واهمه

ث) قابلیت انتخاب سطوح مختلف

در آموزش الکترونیکی، دانشجویان با توجه به راهنماییxadهای انجام شده میxadتوانند سطوح و دورهxad های آموزشی مورد نیازشان را در کوتاهxadترین زمان ممکن انتخاب کنند. در هر مرحله از آزمایش الکترونیکی که دانشجو احساس کند سطح مورد نیازش را بدرستی انتخاب کرده است، می xadتواند با گذراندن مراحل لازم وارد دیگر سطوح دورهxad های آموزش شود.

ج) سنجش سطح در هر مقطع

در آموزش الکترونیکی، برای دانشجو قبل از ورود به دورهxad آموزش، یک مرحله آزمون در دوره انتخابی گذاشته میxad شود که دانشجو با توجه به اطلاعات قبلی خود و نتایج این آزمون، برای ادامه آموزش تصمیم گیرد. بعلاوه در هر زمان از دوره آموزشی، دانشجو می xadتواند در آزمون پایان, دوره شرکت کرده و نقاط ضعف و قوت خود را شناسایی کنند.

چ) آموزش به روز

برای موسسات و شرکتهای تولیدی و آموزشی، مسئله مهم تربیت نیروها با توجه به پیشرفت فناوری است تا آنها را برای ورود به بازارهای رقابت و کسب سود بیشتر آماده کنند. در آموزش الکترونیکی، مدیران آموزش میxadتوانند صفحات و محتواهای آموزش خود را با توجه به نیازهای جاعه و بازار کار، لحظه به لحظه تغییر دهند درحالیکه در آموزش سنتی مراحل بازبینی و تغییر محتوی، ماه ها بطول میxadانجامد.

ح) شبیه سازی محیطxadهای آموزشی

آموزش الکترونیکی قادر است تمامی محیطهای مختلف آموزشی را با توجه به نرم افزارهای گوناگون تعریف کند و دراختیار کاربران قرار دهد. در این نوع آموزش، کاربران میxadتوانند وارد جاهایی شوند که از نظر واقعی، ورود به آنها سخت یا غیرممکن است، یا از وسائل کمک آموزشی با توجه به نیاز خود بهره گیرند.(مهندسین صدا وسیما،۱۳۸۴: ۱۹-۲۰).

۲-۱-۵-۲-محدودیتxadهای آموزش الکترونیکی

موارد زیر را میxadتوان از جمله موارد محدودیتxadهای آموزش الکترونیکی نام برد:

۱- هزینهxad اولیه راه اندازی و استفاده از تجهیزات رایانهxadای بطور نسبی بالا است.

۲- ممکن است دانشجویان، دانش رایانهxadای کافی نداشته باشند که در اینصورت باید دورهxadهایی را برای فراگیری دانش رایانه بگذرانند.

۳- هزینه به کارگیری خطوط تلفن در آموزش بالا بوده و ممکن است پهنای باند کافی استفاده از روش های مختلف آموزش وجود نداشته باشد.

۴- مواردی لازم است که مدرسان با برخی از قوانین کپی برداری، نحوهxad ارائه مطالب و موضوعات آموزشی آشنا شوند.

۵- استفاده کنندگان از این آموزش، امکان استفاده از موارد تجربی را نخواهد داشت (همان : ۲۱).

۲-۱-۶-یادگیری الکترونیکی

یادگیری الکترونیکی، محصول به کارگیری تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در قلمرو آموزش است. در این نوع جدید آموزش، احتیاجی به حضور فراگیران در کلاسهای برنامه ریزی شده نیست. درواقع بخاطر انفجار اطلاعات، به رویکرد تازهxadای نیاز است. هدف آن است که به فراگیران، راهبردهای ضروری برای مدیریت اطلاعات پرحجم داده شود. در حرکت به طرف این هدف، مربیان دریافتند که تنها راه حل بلندمدت، ایجاد محیطی آموزشی است که در آن دانشجویان نه تنها به یادگیری بلکه به فراگیری نحوه یادگیری نیز بپردازند. به همین دلیل، هدف آموزش، حرکت به سمت رشد تفکر انتقادی و توانائیxadهای یادگیری خود راهبری است که به صورت تمام عمر، به فرد کمک نماید.(گریسون و دی ،۱۳۸۳: ۱۲۳).

بطور ساده میxadتوان گفت، یادگیری الکترونیکی، استفاده نظام مند از تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات در تدریس و یادگیری است. (نایدو،۲۰۰۳). یادگیری الکترونیکی به مجموعهxad فعالیتهای آموزشی گفته میxad شود که با به کارگیری از ابزارهای الکترونیکی خواه صوتی، تصویری، کامپیوتری، شبکهxad ای و مجازی و غیره صورت میxadگیرد. بعبارت دیگر، تمامی برنامهxad هایی که از طریق شبکه xadهای کامپیوتری بویژه اینترنت، منجر به یادگیری میxad شود یادگیری الکترونیکی میxadنامند(محسنی زنوزی، ۱۳۸۸: ۱۹۱).

۲-۱-۶-۱-خصوصیات یادگیری مبتنی بر فناوری اطلاعات

از مهمترین خصوصیات یادگیری الکترونیکی، میxadتوان به موارد زیر اشاره نمود:

۱- دانش آموز محور بوده و نقش معلم بعنوان راهنما و تسهیل کننده است.

۲- دورهxad های آموزشی به صورت تعاملی(کاربرد تعاملی در امر یاددهی و یادگیری هستند).

۳- برای تمامی گروه xadهای سنی و در همه جا و همه وقت با شعار۷/۲۴(۲۴ساعت در۷روز هفته)فعالیت دارد.

۴- یادگیری، مشارکتی است. یادگیرندگان، معلمان و متخصصان را گردهم می xadآورد.

۵- یادگیری سریع، زنده و پویا درعین حال کم هزینه است.

۶- یادگیری فردی، یعنی براساس علایق و توانایی های فردی است، جامع، یعنی امکان استفاده از همه منابع و ابزارهای آموزشی و یادگیری مثل کلاسxadهای مجازی، شبیه سازی را دارد و فرصتxadهای آموزشی برابر را در اختیار همگان قرار میxadدهد.

۷- کلیه فعالیتxadها از جمله مدیریت، ثبت نام، دریافت شهریه و نظارت بر روی شبکه اینترنت انجام میxad شود. بعلاوه کلیه خدمات آموزش مثل ثبت نام، آموزش و اعطای گواهی نامه از همین طریق قابل انجام است.

۸- دروس، توسط استادانی که در محلxadهای مختلف قرار دارند تهیه میxad شود.

۲-۱-۶-۲-انواع یادگیری الکترونیکی

یادگیری الکترونیکی را میxadتوان در یک تقسیم بندی کلی در دو سطح بیان داشت:

۲-۱-۶-۳-مزایای یادگیری الکترونیکی

تکنولوژیxadهای اطلاعاتی و ارتباطی، شبکه xadهای انعطاف پذیر هستند و منابع غنی را فراهم میxad کنند که میxadتوانند فرصتی برای رشد یادگیرندگان باشند. از مزایای گوناگون یادگیری الکترونیکی میxadتوان به موارد زیر اشاره نمود:

۱- ارتقاء سریع و موثر سطح دانش مورد نیاز دانش آموزان، دانشجویان و فراگیران متناسب با نوع فعالیتهای آنان.

۲- سهولت دسترسی به منابع متعدد و مختلف آموزشی.

۳- افزایش نیروی انسانی مجرب و همگام با فناوری اطلاعات و ارتباطات روز.

۴- امکان دسترسی فراگیر، منابع آموزش به صورت۷/۲۴(هفت روز در هفته و۲۴ساعته).

۵- گسترش آموزش برای همه، با هزینه بسیار کمتر.

۶- کاهش زمان و هزینه رفت و آمد برای دانش آموزان، دانشجویان و فراگیران آموزشی.

۷- امکان ثبت و ضبط فعالیتxadها و برنامه xadهای آموزشی، پیگیری مستمر پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و دانشجویان.

۸- اجازه تهیه و آماده سازی و ارائه مدلxadهای مختلف آموزشی توسط معلمان و استادان.

۹- تسهیلات لازم و مناسب برای امر ثبت نام دانش آموزان و دانشجویان، خدمات تحصیلی و مشاورهxadای به دانش آموزان و اولیای آنان و سایر خدمات آموزشی.

۱۰- افزایش انگیزهxadای آموزش فراگیران، ارتقای سطح یادگیری، خودکار بودن دانش آموزان و پرورش همه جانبهxadی استعدادهای دانش آموزان و دانشجویان(همان : ۲۴).

۲-۱-۷-چند رسانهxad ای آموزشی

هر یک از انواع ابزارهای ارتباط، تولید، ذخیره سازی یا ارائه، یک رسانه است. درصورتیکه تعداد این ابزارها دو یا بیشتر شود به آنان چند رسانهxad ای گفته میxad شود.

چند رسانهxad ای از ترکیب و تلفیق چندرسانه تشکیل شده است. در اصل واژهxad چند رسانهxad ای زمانی بکار میxadرود که رسانه ارتباطی با رسانه دیگری هماهنگ میxad شود تا اطلاعات را به شیوه یکسان انتقال دهند. به هر روش انتقال اطلاعات با به کارگیری حداقل دو مورد از موارد زیر، چند رسانهxad ای میxadگویند؛ گرافیک، صوت، متن و تعامل(منظور از تعامل بطور معمول، اجزای هدایت کنندهxad برنامه رایانهxadای است) (گرین و براون ،۱۳۸۵: ۱۱۷).

از میان تعاریف گوناگون چند رسانهxad ای، میxadتوان از جمله موارد زیر را بیان کرد:

۲-۱-۷-۱-مزایای چند رسانهxad ای در آموزش

کاربرد چند رسانهxad ایxadها در موقعیتxadهای گوناگون آموزشی دارای مزایای فراوانی است که برخی از آنان عبارت است از:

الف) استفاده از حواس چندگانه برای یادگیری:

در نظامxadهای آموزشی چند رسانهxad ای، از حواس مختلفی چون بینائی، شنوائی و سایر حواس استفاده میxad شود. دریافت محرکxadهای یادگیری از طریق حواس بیشتر به یادگیری پایدارتر و عمیقxadتر میxadانجامد.

ب) تمرین بیشتر برای رسیدن به حد تسلط:

چند رسانهxad ای چون یک معلم صبور و شکیبا عمل میxad کند و با فراهم آوردن فرصت تکرار و تمرین به یادگیری هرچه بهتر مهارت xadها کمک میxad کند.

ج) تسهیل مشارکت میان دانش آموزان:

برخی از چند رسانهxad ایxadها برگونهxadای طراحی میxadشوند که نیازمند وجود مشارکت میان یادگیرندگان است.

د) کمک به دانش آموزان برای ایجاد ارتباط بین مفاهیم:

آموزش و یادگیری مفاهیم درصورتیکه به ایجاد ارتباط بین مفاهیم منجر نشود نمیxad تواند به ایجاد شناخت در یادگیرنده کمک کند. چند رسانهxad ای، فرصتی برای ارتباط بین مفاهیم در اختیار یادگیرندگان قرار داد. فهم اصول و قواعد را آسان میxad کند.

ه) انعطاف پذیر بودن برنامه در مقابل نیاز یادگیرندگان:

برنامه xadهای چند رسانهxad ای شاخهxadای یا غیرخطی می xadتواند مطابق با نیازهای یادگیرندگان، آنان را در موقعیت های مناسب قرار دهند.

و) برقراری تعادل و رابطهxad دوسویه با کاربر:

عنصر تعامل، ویژگی مهم چند رسانهxad ای است. ولف گرام(۱۹۹۴)بیان میxad کند که افراد فقط۱۵درصد از آنچه را که میxadشنوند و۲۵درصد از آنچه را که میxadبیند بخاطر می xadآورند، حال آنکه۶۰درصد از آنچه را که با آن تعامل داشته اند به یاد میxadآرند. مدتی است اهمیت عوامل انگیزشی در طراحی چند رسانهxad ای تعاملی شناخته شده است، یعنی نرم افزار باید برای کاربر جذاب باشد تا بتوانند مفید و موثر واقع شود. بنظر میxadرسد بسیاری از یادگیرندگان دست کم در آغاز، جذب چند رسانهxad ای تعاملی میxadشوند (شاه جعفری،۱۳۸۴: ۳۴-۳۵).

منابع کامل :

تاثیر فناوری اطلاعات بر فرصت های برابر آموزشی در استان مازندران

پایان نامه ارشد رشته علوم تربیتی: تاثیرفناوری اطلاعات (ICT) بر سبک های مختلف یادگیری 

پایان نامه تأثیر استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات بر میزان سازگاری پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

پایان نامه بررسی نقش اعتیاد به فناوری اطلاعات بر راهبردهای خود تنظیمی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان شهر بندرعباس

پایان نامه بررسی تاثیر فناوری اطلاعات برمیزان خلاقیت

پایان نامه بررسی و مقایسه میزان اثر بخشی دوره های آموزشی ICDL بر فعالیتهای آموزشی و پژوهشی دبیران

پایان نامه بررسی و مقایسه عوامل مؤثر بر استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در دانش آموزان و دبیران

پایان نامه بررسی و مقایسه فاكتورهای مؤثر بر استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات توسط دانشجویان

پایان نامه تأثیر استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات بر میزان سازگاری پیشرفت تحصیلی دانش آموزان

پایان نامه نقش فناوری اطلاعات بر رشد حرفه ای دبیران دوره متوسطه