راهنمای نگارش پایان نامه درباره آموزش مهارتxad های زندگی

مجموعه مهارتxad های زندگی یک رویکرد متمرکز بر فرد است که هدفش کمک به افراد جهت رشد مهارتxad های خود کمکxadدهی میxadباشد. مجموعه مهارتxad های زندگی فرض میxad کند که همه افراد تواناییxad ها و ضعفxadهایی در مهارتxad های زندگی دارند. احساسات، تفکر و اعمال نامؤثر به ناتوانایی و ضعف در مهارتxad های زندگی مربوط میxad شود.

اهداف مهارتxad های زندگی، کمک به افراد جهت کمک به خودشان است. بدین معنا که افراد، برخی مهارتxad های جدید را برای زندگی به دست آورند و نسبت به زندگیxadشان احساس تعهد و مسئولیتxad پذیری داشته باشند(آقاجانی، ۱۳۸۱). هدف اصلی آموزش مهارتxad های زندگی در واقع افزایش توانایی روانی اجتماعی و در نهایت پیشگیری از شکلxad گیری رفتارهای آسیبxadرسان و ارتقاء سطح بهداشت روانی است.

سایر اهداف آموزش مهارتxad های زندگی عبارتند از:

• تسهیل و تقویت مهارتxad های روانی اجتماعی به شیوه متناسب با فرهنگ و سطح رشدی افراد
• افزایش ظرفیت روانxadشناختی افراد
• ارتقاء رشد شخصی و اجتماعی
• ترویج حقوق بشر
• ارتقاء رفتار مسئولانه
• افزایش اعتماد به نفس
• ترویج برابری انسانxadها
• پیشگیری از تبعیض و بهرهxad کشی
• ایجاد روابط بین xadفردی مناسب و مؤثر
• پذیرش مسئولیت xadهای اجتماعی
• پیشگیری از مشکلات اجتماعی و بهداشتی(باقری یزدی، ۱۳۸۴: ۳۹).

پایان نامه اثر بخشی آموزش مهارتهای زندگی بر افزایش هوش فرهنگی دانشآموزان مهاجر افغانستانی شهر قزوین

 ابعاد مهارتxad های زندگی

سازمان بهداشت جهانی(۲۰۰۴)، ده مهارت زندگی را به سه طبقه یا گروه اصلی تقسیم میxad کند.

الف) مهارتxad های مرتبط با تفکر نقاد یا تصمیم گیری

این مهارت xadها شامل همه آن چیزهایی است که با توانایی های جمع xadآوری اطلاعات، ارزیابی آنxadها و توانایی بررسی نتایج هر یک از این اطلاعات بر اعمال خود فرد و دیگران مرتبط میxadباشد. در این گروه از مهارت xadها فرد میxad آموزد که چگونه تأثیر ارزشxadهای خودش و دیگران را بر راهxad حلxadهای انتخابی خویش تحلیل کند(فلاح زاده، ۱۳۸۸).

ب) مهارتxad های بین فردی و ارتباطی

گروه دوم مهارت xadها، آنxadهایی هستند که با ارتباط کلامی و غیرکلامی، گوش دادن فعال، و توانایی ابراز احساسات و بازخورد دادن مرتبط هستند. در این طبقه مهارتxad های مذاکره، امتناع و رد کردن درخواست دیگران، و مهارت رفتار جرأتxadمندانه نیز جای میxad گیرند. مهارتxad هایی که به فرد کمک میxad کند تا تعارضات بین فردی را حل کند نیز در دسته مهارتxad های بین فردی است. همدلی، توانایی گوش دادن و درک نیازهای دیگران نیز بخشی از این دسته مهارت xadها هستند. کار گروهی، توانایی همکاری با دیگران و توانایی احترام گذاشتن به دیگران هم در این دسته جای میxad گیرند. به این ترتیب این گروه از مهارت xadها به مقبولیت اجتماعی کمک کرده و پایهxad های رفتار و روابط اجتماعی سالم را بنا میxadگذارند(همان منبع: ۴۶).

ج) مهارتxad های مقابلهxadای و مدیریت فردی

این مهارت xadها هستهxadی کنترل درونی را غنی میxadسازد و به این ترتیب فرد میxadآموزد که می xadتواند بر اطراف خویش اثر بگذارد و تغییری ایجاد کند. عزت نفس، خودآگاهی، مهارتxad های ارزشیابی خویشتن و توانایی تعیین اهداف نیز بخشی از مجموعه مهارتxad های مدیریت خویشتن هستند. خشم، سوگ و اضطراب همگی باید مدیریت شده و فرد باید یاد بگیرد که چگونه با سوگ، فقدان یا ضربهxad های روحی مقابله نماید. مدیریت استرس، مدیریت زمان، روشxadهای تفکر مثبت و آرام سازی بخشی از این گروه مهارتxad های زندگی هستند(فتی و موتابی. ب، ۱۳۸۵: ۱۱).

یونیسف(۲۰۰۴)، همچنین مهارتxad های زندگی را در چندین سطح دسته بندی میxad کند.

سطح اول: مهارتxad های پایهxadای و اساسی روانxadشناختی و اجتماعی هستند. این مهارت xadها به شدت متأثر از فرهنگ و ارزشxadهای اجتماعی میxadباشند نظیر خودآگاهی و همدلی.

سطح دوم: مهارتxad هایی هستند که تنها در شرایط خاص مورد استفاده قرار میxad گیرند نظیر مذاکره، رفتارجرأتxadمندانه و حل تعارض.

سطح سوم: مهارتxad های زندگی کاربردی هستند نظیر مبارزه با نقشxadهای جنسیتی سنتی یا امتناع از سوء مصرف مواد.

سازمان بهداشت جهانی در برنامه xadهای مهارتxad های زندگی که در سال ۱۹۹۳ معرفی نمود ده مهارت را به عنوان مهارتxad های زندگی اصلی معرفی نمود. این مهارت xadها عبارتند از:

مهارت تصمیم xadگیری[۱]

مهارت حل مسأله[۲]

مهارت تفکر خلاق[۳]

مهارت تفکر نقادانه[۴]

مهارت توانایی برقراری ارتباط مؤثر[۵]

مهارت ایجاد و حفظ روابط بین فردی[۶]

مهارت خود آگاهی[۷]

مهارت همدلی[۸]

مهارت مقابله با هیجان[۹]

مهارت مقابله با استرس[۱۰]( فلاح زاده، ۱۳۸۸).

 مهارت تصمیم xadگیری

همه انسانxadها تجربه رویارویی با مشکلات و تصمیم xadگیریxadها را داشته اند. تصمیم xadگیری بخشی از زندگی هر روزه ما میxadباشد. برخی تصمیم xadگیریxadها در زندگی روزمره به قدری تکرار شده xadاند که زمان اندکی برای فکر کردن به آنها صرف میxad شود، برخی نیز شاید یکبار اتفاق میxadافتند اما تأثیرات عمیقی در زندگی ما دارند مانند انتخاب رشته تحصیلی، شغل و همسر.

در واقع حل مشکل و تصمیم xadگیری نوعی مهارت است، مهارتی که میxadتوان آموخت و تمرین کرد. مهارتی که با روندی مرحله به مرحله سایر مهارتxad های اساسی فکر کردن مانند تفکر خلاق و انتقادی را به کار میxadگیرد(باقری یزدی، ۱۳۸۳: ۴۵). مهارت تصمیم xadگیری به ما کمک میxad کند تا با اطلاعات و آگاهی کافی با توجه به اهداف واقع بینانه خود، از بین راهxad حلxadهای مختلف بهترین گزینه را انتخاب کرده، بکار بگیریم و پذیرای پیامدهای آن نیز باشیم.

عوامل مؤثر در تصمیم xadگیری:

• شخصیت فرد
• عوامل محیطی
• میزان اطلاعات
• روش و میزان پاداش یا تنبیه
• اهمیت موضوع
• شفافیت موضوع(همان منبع).

مهارت حل مسئله

مهارت حلxadمسئله یکی از مهارتxad های زندگی است که به ما در حل مسائل فردی و اجتماعی کمک میxad کند. «حلxadمسئله» عبارت است از فرایند شناختی – رفتاری که توسط خود فرد هدایت میxad شود و فرد سعی میxad کند با کمک آن، راهxad حلxadهای مؤثر برای مسائل زندگی روزمره خویش پیدا کند. به این ترتیب حل مسئله یک فرایند آگاهانه، منطقی، تلاشxadبر و هدفمند است. حل مسئلهxad ماهرانه مستلزم مقابلهxadی مسئلهxadمدار به جای مقابلهxadی هیجانxadمدار با مسائل است. اگر چه برخی از مقابلهxadهای هیجانxadمدار سازگارانه هستند ولی حتی در بهترین شرایط نیز منجر به حل xadمسئله نمیxadشوند. برای این که مسئلهxadای را حل کنیم قبل از هر چیز باید بیاموزیم واکنش هیجانی خویش را کنترل کرده و رویکردی مسئله مدار به موضوع داشته باشیم.

مراحل حل مسئله:

• تعریف و فرمول بندی مسئله
• تولید و خلق راهxad حلxadهای متعدد
• ارزیابی سود، زیان، معایب و محاسن راهxadحلxadها و انتخاب از بین راهxadحلxadها
• به کار گیری راهxadحلxad و ارزیابی و بازنگری(فتی و عطوفی. الف، ۱۳۸۵: ۱۲).

مهارت تفکر خلاق

تفکر خلاق به معنای برقراری ارتباط میان چیزهایی که با یکدیگر ارتباطی ندارند به منظور یافتن راه xadهای تازه و معنادار در جهت حل مسائل است. مهارت تفکر خلاق، قدرت کشف و تولید اندیشهxadی جدید را برای ما فراهم می xadآورد. مهارت تفکر خلاق به ما کمک میxad کند در مواجهه با حوادث ناگوار چگونه احساسات منفی خود را به احساسات مثبت تبدیل کنیم. تفکر خلاق نوع دیگر دیدن است در این تفکر هیچxadگاه مشکل یک عامل مزاحم به حساب نمی xadآید بلکه یک فرصت برای کشف راهxad حلxadهای نو و بدیع تلقی میxad شود که تاکنون کسی به آن توجه نکرده است. مشخصهxad فرایند تفکر خلاق آزمودن و تجربه کردن است. هر تفکر خلاقی به موفقیت نمیxadانجامد اما اگر کودکان احساس عدم موفقیت کنند حس خلاقیتxadشان برانگیخته نمیxad شود(باقری یزدی، ۱۳۸۳: ۵۵).

در تفکر خلاق خصوصیات ذیل مشاهده میxad شود:

• توانایی دیدن چیزها به شکل نو و تازه
• استفاده از تجارب قبلی و ارتباط آنxadها با تجربه xadهای جدید
• انعطافxadپذیری فکر و درهم شکستن موانع و محدودیتxadها
• استفاده از روشxadهای غیر سنتی برای حل مشکلات
• عدم کفایت به اطلاعات موجود

– آفریدن چیزی منحصر به فرد(باقری یزدی، ۱۳۸۳: ۵۵).

 
پایان نامه اثربخشی آموزش مهارتهای زندگی بر استرس و راهبردهای مقابله ای در افراد مراجعه کننده به مراکز ترک اعتیاد 

مهارت تفکر نقادانه

تفکر انتقادی تفکری صحیح برای ارزیابی مسائل است. به عبارتی دیگر تفکر همراه با استدلال، مسئولیت، مهارت و هدف را تفکر انتقادی میxadنامند. فرایندی که طی آن با بررسی افکار و عقاید خود و دیگران به درک بهتری از مسائل دست میxadیابیم. تفکر نقادانه، توانایی تحلیل اطلاعات و تجارب است. آموزش این مهارت نوجوانان را قادر میxad سازد تا در برخورد با ارزشxadها، فشارهای گروه و رسانه xadهای گروهی مقاومت کنند و از آسیبxadهای ناشی از آنxadها در امان باشند.

ویژگی افراد نقاد:

• تفکر فعال
• سئوال کردن هدفمند
• ارزیابی اعتبار عقاید و افکار
• مشاهده موقعیت از دیدگاهxad های مختلف و بررسی نظرات دیگران(باقری یزدی، ۱۳۸۳: ۵۶).

 مهارت توانایی برقراری ارتباط مؤثر

یکی از ضروریات زندگی اجتماعی برقراری ارتباط است. ارتباط عبارت است از فرایند ارسال و دریافت پیام. بر اساس این تعریف هر ارتباطی مستلزم حضور دو یا چند واحد اجتماعی است. هدف اصلی برقراری ارتباط، انتقال پیام است. هر گونه اشکال در انتقال پیام منجر به اختلال در ارتباط میxad شود. هر ارتباطی شامل دو عنصر اصلی، کلامی و غیر کلامی است. اجزای ارتباط عبارتند از: محتوای کلام، توجه به ابعاد فرهنگی و خرده فرهنگی، چگونگی شروع صحبت، نحوه جمله بندی، زمانxadبندی ارتباط کلامی، ملاحظات موقعیتی، چگونگی جمعxadبندی و ختم ارتباط، تن صدا، آهنگ صدا و………. (موتابی و فتی. الف، ۱۳۸۵: ۲۱).

مهارت ایجاد و حفظ روابط بین فردی

روابط بینxad فردی مؤثر اهمیت بسزایی در ایجاد سلامت روانی، رشد شخصی، هویتxadیابی، افزایش بهره xadوری شغلی، موفقیت، افزایش کیفیت زندگی، افزایش سازگاری و خودشکوفایی دارد. به منظور برقراری روابط بین فردی مؤثر کسب مهارت در چهار حوزهxad، شناختن و حمایت یکدیگر، و حل تعارضxadها و مشکلات موجود در رابطه به شیوهxadای سازنده ضروری است.

برای دستxadیابی به مهارت در چهار حوزه فوق، شناختن و پذیرفتن تفاوتxadهای فردی نقطه شروع خوبی در روابط نزدیک است(فتی و موتابی. ب، ۱۳۸۵: ۳۳). برای برقراری روابط بین xadفردی مؤثر چهار حوزه مهارتی را باید فرا گرفت. این حوزه ها عبارتند از:

• اعتماد کردن به یکدیگر
• برقراری ارتباط روشن و عاری از ابهام
• پذیرش و حمایت یکدیگر
• حل تعارضxadها و مشکلات موجود در رابطه به شیوهxadای سازنده(همان منبع: ۳۳).

 

 

 

مهارت خود آگاهی و همدلی

خودآگاهی از مهمxadترین مهارتxad های زندگی است که به فرد در شناخت خویشتن، خصوصیات، نیازها، خواسته xadها و اهداف خود، یاری میxadنماید(محمدخانی، ۱۳۸۵: ۲۵). خودآگاهی، یعنی آگاهی یافتن و شناخت اجزایی همچون خصوصیات جسمانی، احساسات، افکار و باورها، ارزشxadها، اهداف، گفتxadوگوی درونی، نقاط قوت و ضعف خود. آگاهی یافتن از خود و ویژگیxadهای آن یک مهارت است و واداشتن خویشتن به نگریستن به خود، اولین قدم جهت آشنایی نزدیک با جنبهxad های مثبت و منفی«خود» محسوب میxad شود(امامی نائینی. ب، ۱۳۸۷: ۱۷). ضعف در خودآگاهی، مشکلات روانی – اجتماعی مانند افسردگی، اضطراب و احساس حقارت و نظایر آن در فرد ایجاد میxadنماید. افرادی که دارای مهارت خودآگاهی هستند، احساسات خود را شناسایی میxad کنند، بر نقاط ضعف و قدرت خودآگاه هستند، اهداف واقع بینانهxadای برای خود تعیین میxad کنند و از ملاکxadهای ارزشمندی خودآگاه هستند. این افراد میxadتوانند ارزش خود را در زندگی بیابند و هویت سالمی برای خود کسب نمایند. مهارت خودآگاهی از اجزای(مؤلفهxad های) متعددی تشکیل شده که عبارتند از:

• شناخت احساسات
• خودپنداره
• عزت نفس
• احساس ارزشxadمندی و هویتxadیابی(محمد خانی، ۱۳۸۵: ۲۵).

 

مهارت همدلی

همدلی نوع خاصی از توجه داشتن به دیدگاه دیگری است. به این معنا که فرد از طریق ادراک واکنشxadهای عاطفی دیگران، واکنشxadهایی عاطفی از خود نشان میxadدهد که به آن همدلی میxadگویند(امامی نائینی، ۱۳۸۷: ۱۸). به منظور برقراری روابط همدلانه، فرد باید بتواند خود را به جای دیگران بگذارد، امور را از دیدگاه آنان ببیند و از خود بپرسد که اگر من جای او و در شرایط او بودم چه احساسی داشتم؟(فلاح زاده، ۱۳۸۸). همدلی به فرد این امکان را میxadدهد که بتواند احساسات و حالات دیگران را بهتر بفهمد. در همدلی فرد از سطح خویش فراتر رفته و دیگران را عمیقxadتر درک میxadنماید. برخی از موانع همدلی شامل انتقاد، برچسب زدن، نصیحت کردن و نظایر آن میxadباشد. به منظور همدلی کردن با دیگران میxadتوانیم از فنونی مانند گوش دادن فعال، بازپردازی، انعکاس احساسات و غیره استفاده نماییم(محمد خانی، ۱۳۸۵: ۲۵).

 

مهارت مقابله با هیجان

واژهxadی هیجان که با واژهxad های شور، احساس و عاطفه شباهتxadهای زیادی دارد، به معنای هر نوع برانگیختگی ذهن و بدن است. هیجانات، احساسات و عواطف بخشی از وجود ماست. ما تا زمانیxadکه زندهxadایم، نسبت به دنیای پیرامون خود حساس هستیم و از آنxadها تأثیر میxadپذیریم. در واقع هیجان، احساس و عاطفه پدیده xadهایی هستند که ما هر روز با انواع مختلفی از آنxadها درگیر میxadشویم مانند عشق، غم، شادی، خشم و عصبانیت. همه آنxadها را احساس کردهxadایم، محتوای هیجان، احساس و عاطفه را تشکیل میxadدهد(امامی نائینی. الف، ۱۳۸۷: ۱۸).

 

مهارت مدیریت خشم

این مهارت جزئی از مهارت مقابله با هیجان است. خشم واکنش طبیعی ارگانیسم نسبت به شرایطی است که فرد را دچار ناکامی کرده است. خشم می xadتواند به صورت ضعیف یا شدید در فرد نمایان شود. برخی از علائم و نشانهxad های بروز خشم در فردی که دچار عصبانیت شده است به صورت افزایش ضربان قلب، افزایش فشار خون، گشاد شدن مردمک چشم و ….. ظاهر میxad شود. هر کس برای کنترل خشم باید قادر به شناسایی زود هنگام علائم خشم خود باشد. شیوه xadهای مختلفی برای کنترل خشم معرفی شده است که عبارتند از: ایجاد تغییر در محیط، ترک موقعیت، مقابله با

افکار منفی، آرام سازی، حل مشکل و ابراز خشم به شیوه سازگارانه(موتابی و فتی. ب، ۱۳۸۵: ۲۱).

یادگیری مهارت کنترل خشم، به توانایی نحوه مدیریت و اداره هیجانات شدید به ویژه خشم اشاره دارد. میxadدانیم که خشم و عصبانیت را نمیxad توان از زندگی حذف کرد ولی میxadتوان آنxadها را کنترل کرد. به عبارت دیگر ما حق داریم گاهی عصبانی شویم ولی حق نداریم رفتارهای پرخاشگرانه داشته باشیم. با یادگیری این مهارت میxadآموزیم که چگونه به شیوه عملی عصبانیت خود را کاهش داده و جلوی رفتارهای پرخاشگرانه خود را بگیریم. به بیان دیگر یاد میxadگیریم که به علائم اولیه ایجاد خشم در خود حساس شده و به محض بروز، آنxadها را تشخیص داده و پیش از شدت پیدا کردن به کنترل آنxadها بپردازیم(فلاح زاده، ۱۳۸۸).

 

مهارت مقابله با استرس

فشارهای روانی یا استرس در زندگی روزانه بسیارند، اما اکثر اوقات به آنxadها توجه نمیxadکنیم. فشار روانی موقعیت و وضعیت تهدید کننده یا حتی گاهی اوقات آسیبxadرسان است. در حقیقت میزان حداقلی از تنش و فشارهای خفیف روانی برای پیشرفت در زندگی لازم است. از طرف دیگر اگر میزان این تنش و استرس درونی از حد معینی بگذرد، مانع از هر گونه تلاش میxad شود. به علاوه، خستگی ذهنی و روانی زیادی را به ما تحمیل میxad کند و ممکن است به اختلالاتی چون اضطراب و افسردگی منجر شود(اصلی نژاد و همکاران، ۱۳۸۷: ۸۱).

 

 مهارت رفتار جرأتxadورزانه(قاطعیت)

 مهارت قاطعیت یا توانایی«نه» گفتن، یکیxadاز مهارتxad های زندگی است که باعث توانایی بهتر اداره وقت و زمان، افزایش اعتماد به نفس، افزایش توانایی تصمیمxadxadگیری و گسترش مهارتxad های ارتباطی و پیشگیری از آسیبxadهای اجتماعی به ویژه اعتیاد میxad شود(همان منبع).